Waardegedreven ontwerpen. Dit document heeft een positionerend en inspirerend karakter en is bedoeld om het gesprek over ontwerp, keuzes en de langetermijnwaarde van opleidingen te ondersteunen. Het biedt een gedeeld perspectief op hoe opleidingen kunnen worden ontworpen en gepositioneerd in relatie tot wat zij vandaag betekenen én wat zij op de lange termijn willen nalaten.
Daarom nodigt het Integraal Waarderaamwerk uit om verder te kijken dan directe uitvoerbaarheid en meetbare resultaten alleen. Daarbij helpt het expliciet te maken welke waarden richtinggevend zijn voor onderwijsontwerp en hoe deze samenhangen met persoonsvorming, vakmanschap, maatschappelijke betrokkenheid en regionale context.
Dit document is geen beleidsnota of verantwoordingskader, maar een uitnodiging tot dialoog. Het biedt taal en structuur om gezamenlijk te verkennen waar opleidingen voor staan, hoe zij zich willen positioneren en welke betekenis zij willen hebben op de korte en lange termijn.
Aanleiding
Onderwijsinstellingen staan voor de mooie opgave om opleidingen te blijven vernieuwen in een wereld die snel verandert. Studenten, werkveld en samenleving verwachten dat onderwijs niet alleen kwalificeert voor een beroep, maar ook bijdraagt aan persoonlijke ontwikkeling, maatschappelijke betrokkenheid en regionale veerkracht.
Enerzijds wordt binnen de mbo-organisatie dagelijks met grote professionaliteit gewerkt aan goed onderwijs. Tegelijkertijd groeit echter de behoefte aan een gedeelde taal en een samenhangend kader om opleidingen bewust te positioneren.
Het Integraal Waarderaamwerk is ontwikkeld vanuit deze ambitie. Het biedt een constructieve en inspirerende manier om opleidingen te ontwerpen en door te ontwikkelen, met aandacht voor output, outcome, impact en nalatenschap. Het raamwerk helpt teams om bestaande kwaliteit zichtbaar te maken, strategische keuzes te verdiepen en de verbinding te leggen tussen dagelijkse onderwijspraktijk en toekomstige maatschappelijke waarde.
Vanuit kracht en vakmanschap, en daarmee vanuit een gezamenlijke ambitie, nodigt dit raamwerk daarom uit tot het gesprek over wat opleidingen vandaag doen en in de toekomst willen betekenen.
Doel van het Integraal Waarderaamwerk
Het Integraal Waarderaamwerk is een strategisch ontwerpkader dat opleidingen ondersteunt bij het bewust ontwerpen en positioneren van hun onderwijs. Het helpt om scherpe keuzes te maken in curriculum en leeromgeving en om die keuzes te verbinden met waarde op de korte én lange termijn.
Daarbij nodigt het raamwerk expliciet uit om stil te staan bij wezenlijke vragen:
- Waarom bestaat deze opleiding?
- Voor wie creëren we waarde?
- Wat willen we over 10–20 jaar nalaten?
Het raamwerk is bedoeld als hulpmiddel voor ontwerp, dialoog en strategische keuzes. Het is nadrukkelijk niet opgezet als verantwoordings- of toezichtsinstrument.
De kern: ontwerpen vanuit nalatenschap
Bij het ontwerpen van opleidingen kiezen we bewust een ander vertrekpunt. We beginnen niet bij wat vandaag organiseerbaar is, maar bij wat we blijvend willen betekenen. De centrale vraag hierbij is daarom:
Welke nalatenschap willen wij als opleiding achterlaten?
Door deze vraag expliciet te stellen, richten we ons op de toekomst die we mede vormgeven. Eerst bepalen we welke maatschappelijke en regionale verandering we willen ondersteunen. Vervolgens maken we concreet welke ontwikkeling we van studenten verwachten. Pas daarna vertalen we deze ambities naar concrete resultaten.
Pas daarna vertalen we deze ambities naar concrete resultaten. We ontwerpen doelgericht leerprocessen en activiteiten die deze resultaten mogelijk maken en zorgen voor de randvoorwaarden die nodig zijn om dit alles duurzaam uit te voeren.
Zo ontwerpen we opleidingen vanuit een bewuste koers. Dit principe sluit aan bij backward design en verbindt het ontwerp van onderwijs expliciet met maatschappelijke en regionale betekenis.
Vanuit deze gewenste legacy redeneren we terug naar:
- gewenste legacy en impact,
- beoogde outcomes (ontwikkeling van studenten),
- benodigde outputs (concrete resultaten),
- passende leerprocessen en activiteiten,
- en noodzakelijke randvoorwaarden.
Vier waardedomeinen als ontwerpanker
Het raamwerk kijkt naar opleidingen vanuit vier samenhangende waardedomeinen: de student als persoon, het professionele vakmanschap, deelname aan de samenleving en de regionale context. Samen beschrijven deze domeinen het bredere bestaansrecht van een opleiding.
Elke opleiding beweegt zich binnen alle vier domeinen, maar legt eigen accenten. Door deze accenten expliciet te maken, wordt zichtbaar waar een opleiding voor staat en waarin zij zich onderscheidt.
De vier waardedomeinen:
🔹 Individuele waarde
Een mbo-instelling draagt bij aan persoonlijke vorming. Studenten ontwikkelen zelfvertrouwen, identiteit, veerkracht en leervermogen. Dat is cruciaal voor jongeren en volwassenen die hun plek zoeken in werk én samenleving.
🔹 Economische waarde
Het mbo leidt op voor vakmanschap dat Nederland draaiende houdt. Van zorg en techniek tot logistiek en dienstverlening. Daarmee levert het mbo een directe bijdrage aan arbeidsmarkt, innovatie en economische continuïteit.
🔹 Maatschappelijke waarde
Het mbo bereidt studenten voor op actief burgerschap. Leren samenwerken, omgaan met verschillen, verantwoordelijkheid nemen en bijdragen aan een democratische samenleving. Dit is geen bijzaak, maar een kernfunctie.
🔹 Regionale waarde
Mbo-instellingen zijn stevig verankerd in hun regio. In samenwerking met bedrijven, gemeenten en maatschappelijke organisaties werken zij aan regionale vraagstukken zoals inclusie, duurzaamheid en leefbaarheid. Zo wordt talent verbonden aan maatschappelijke opgaven.
De waardelagen als ontwerplogica
Binnen elk waardedomein onderscheidt het raamwerk vijf lagen:
- Activiteiten & leerprocessen – hoe leren studenten?
- Output – wat leveren we concreet op?
- Outcome – wat worden en kunnen studenten?
- Impact – wat verandert er in maatschappij of regio?
- Legacy – welke structuren of patronen blijven dan bestaan?
Deze lagen geven teams houvast bij het maken van keuzes. Ze helpen om zichtbaar te maken waarom bepaalde beslissingen worden genomen en hoe die zich tot elkaar verhouden. Door langs de verschillende lagen te werken, ontstaat overzicht en samenhang: losse ideeën, initiatieven en interventies vallen op hun plek binnen één groter verhaal.
Tegelijkertijd nodigt het raamwerk uit om verder vooruit te kijken. Dagelijkse keuzes in onderwijsontwerp, samenwerking of investering worden niet alleen afzonderlijk beschouwd, maar juist bewust verbonden met ambities op de langere termijn. Daardoor helpt het raamwerk teams om niet alleen vandaag, maar ook morgen en in de toekomst, weloverwogen beslissingen te nemen, met oog voor de betekenis die zij willen realiseren.
Wat dit raamwerk wél en niet is
Het Integraal Waarderaamwerk geeft richting. Het ondersteunt het ontwerpen en positioneren van opleidingen en biedt een gedeeld kader voor gesprek binnen teams en met partners.
Het raamwerk stuurt niet op afvinken of rapporteren. Het is geen inspectiekader, verantwoordingsmodel of meetinstrument. Als gewenst kan het later worden verbonden aan kwaliteitszorg, echter de primaire waarde ligt in het ondersteunen van bewuste, uitlegbare en toekomstgerichte ontwerpkeuzes.
Toepassing in de praktijk
Het raamwerk biedt houvast bij het (her)ontwerpen van opleidingen, bij profilering richting studenten, regio en maatschappij, en bij de afstemming met werkveld en partners. Het ondersteunt strategische keuzes over investeringen en de ontwikkeling van hybride leeromgevingen waarin onderwijs, praktijk en samenleving samenkomen.
Zo helpt het raamwerk opleidingen om hun keuzes helder te onderbouwen en consistent uit te dragen, intern én extern.
Waarde voor de organisatie
Door met dit raamwerk te werken ontstaat meer samenhang tussen opleidingen. Opleidingen worden geplaatst binnen een gezamenlijk perspectief op waarde en betekenis. Maatschappelijke relevantie wordt explicieter en opleidingen kunnen scherper verwoorden waar zij voor staan en waarin zij zich onderscheiden.
Doordat deze gezamenlijke koers helder is, hoeven opleidingen minder te reageren op de waan van de dag. Kortetermijndruk en losse beleidsprioriteiten krijgen hierdoor een plek binnen een breder en duurzamer verhaal.
Concluderend
Het Integraal Waarderaamwerk ondersteunt onderwijsinstellingen bij het bewust ontwerpen van opleidingen met betekenis. Het verbindt dagelijkse onderwijspraktijk met langetermijnambitie en maakt zichtbaar hoe opleidingen bijdragen aan mens, werk, samenleving en regio.
Het Integraal Waarderaamwerk
| WAARDE-DOMEIN | INPUT (De Bronnen) | OUTPUT (Het Curriculum) | OUTCOME (Het Doel) | IMPACT (De Noodzaak) | LEGACY (De Droom) |
|---|---|---|---|---|---|
| INDIVIDUELE WAARDE (De Persoon) Focus: Persoonsvorming | De Mensen: Welk type mentoren en expertise hebben we nodig? | De Begeleiding: Welke coaching, SLB en pedagogisch klimaat richten we in? | Het Karakter: Met welke mindset, veerkracht en zelfvertrouwen stroomt de student uit? (Wie ben je?) | De Mobiliteit: Hoe verbetert de sociaal-maatschappelijke positie van deze specifieke groep studenten? | De Emancipatie: Aan welk patroon in levenslopen (armoede, kansen) dragen we bij voor de volgende generatie? |
| ECONOMISCHE WAARDE (De Vakman) Focus: Kwalificatie | De Uitrusting: Welke mensen, middelen, licenties zijn vereist? | Het Programma: Welke vakken, examens, BPV (stage) en beroepsopdrachten bieden we aan? | De Skills: Wat moet de student exact kunnen en weten (Kwalificatie-dossier)? (Wat kan je?) | De Arbeidsmarkt: Welk concreet tekort lossen we op en hoe verhogen we de productiviteit van bedrijven? | De Transformatie: Aan welke nieuwe industriestandaard of sector dragen we bij die blijft bestaan? |
| MAATSCHAPPE-LIJKE WAARDE (De Burger) Focus: Socialisatie | De Partners: Welke maatschappelijke organisaties betrekken we? | De Vorming: Hoe integreren we burgerschap, ethiek en maatschappelijke stages in de lessen? | De Houding: Hoe gedraagt de student zich ethisch en sociaal in de maatschappij? (Hoe doe je?) | Het Vraagstuk: Aan welk thema (klimaat, schulden, zorginfarct) leveren we een bijdrage? | De Rechtsstaat: Hoe dragen we bij aan een stabiele democratie en een rechtvaardige samenleving? |
| REGIONALE WAARDE (Het Ecosysteem) Focus: Context | De Locatie: Welke openheid van gebouw of campus is nodig? | De Samenwerking: In welke hybride leeromgevingen of practoraten vindt het onderwijs plaats? | De Verbinding: Welke rol speelt de alumnus als ‘innovator’ of ‘verbinder’ in het lokale netwerk? | De Vitaliteit: Hoe remmen we de krimp of versterken we het vestigingsklimaat in deze regio? | De Structuur: Welk zelfstandig netwerk of innovatie-hub blijft draaien, ook zonder de school? |
Je las het bericht: Het integraal waarderaamwerk voor een waardegedreven opleidingsontwerp. Vond je dit bericht waardevol? Geef een duimpje hieronder!